Post przerywany a insulina – czy to tylko spór naukowców?

 

Dwa spojrzenia na ten sam problem

Lek. dent. Marek Skoczylas – lekarz, popularyzator wiedzy o zdrowiu i żywieniu. W kwietniu 2023 roku opublikował w portalu „Zdrowie bez Leków” artykuł omawiający randomizowane badanie kliniczne z 2022 roku, w którym uczestników losowo przydzielono do grup porównujących różne godziny posiłków.

Prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Dorota Szostak-Węgierek – lekarka, profesor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przewodnicząca Sekcji Dietetyki Medycznej POLSPEN. W 2024 roku wraz z trzema współautorami opublikowała stanowisko naukowe oparte na przeglądzie badań dotyczących postu przerywanego.

Post przerywany (Intermittent Fasting, IF) to model odżywiania polegający na naprzemiennym występowaniu okresów jedzenia (okno żywieniowe) oraz powstrzymywania się od spożywania kalorii (post).

 

Trzy kwestie, dwa stanowiska

Pytanie	Dr Marek Skoczylas	Prof. Dorota Szostak-Węgierek i współautorzy
Czy post poprawia wrażliwość na insulinę?	Przywołuje badanie z 2022 roku, w którym poprawiły się wskaźniki wrażliwości na insulinę i poziom glukozy. Przedstawia to jako konkretną korzyść.	Również przytaczają badania potwierdzające poprawę. Dodają jednak, że w innych analizach nie wykazano wyraźnej przewagi nad zwykłym ograniczeniem kalorii.
Czy godziny jedzenia mają znaczenie?	Podkreśla korzyści wczesnego okna żywieniowego, np. 6:00–15:00, dopasowanego do rytmu dobowego organizmu.	Również wskazują na możliwe znaczenie rytmu dobowego. Zaznaczają jednak, że mechanizm korzyści nie jest w pełni wyjaśniony.
Czy post jest korzystny dla osób z cukrzycą typu 2?	Uznaje wczesne okno żywieniowe za najzdrowszy model również dla tej grupy pacjentów.	Przytaczają badania wskazujące na poprawę kontroli cukrzycy, ale jednocześnie przestrzegają przed możliwymi zagrożeniami, zwłaszcza przy stosowaniu leków obniżających cukier.

 

I gdzie tu spór?

Na pierwszy rzut oka trudno go znaleźć!

Skoczylas wskazuje korzystne wyniki badań i wyciąga z nich praktyczne wnioski. Zespół POLSPEN również opisuje korzystne wyniki, lecz umieszcza je w szerszym kontekście, wskazując ograniczenia, alternatywne wyjaśnienia i możliwe zagrożenia.

Różnicę dobrze ilustrują dwa fragmenty publikacji.

Dr Skoczylas:

„Dla nich najzdrowszym modelem żywienia będzie post z oknem żywieniowym w godzinach od 6 do 15.”

Autor odnosi to między innymi do osób z cukrzycą typu 2.

Autorzy POLSPEN:

„nie ma wystarczających dowodów, że jego stosowanie wiąże się z większymi korzyściami zdrowotnymi.”

Chodzi o porównanie postu z klasyczną dietą redukcyjną.

Warto zwrócić uwagę na istotną różnicę: Skoczylas mówi o skuteczności konkretnego sposobu żywienia, natomiast POLSPEN pyta, czy jest on lepszy od innych rozwiązań i bezpieczny dla pacjenta.

 

Wyniki badań czy sposób ich interpretacji?

A może pozorny spór wynika z tego, że porównujemy dwie zupełnie różne publikacje?

Dr Marek Skoczylas przedstawia konkretne badanie randomizowane i jego wyniki.

Prof. Dorota Szostak-Węgierek i współautorzy nie przedstawiają wyników własnego eksperymentu. Publikują stanowisko naukowe oparte na szerszym przeglądzie badań.

I tu pojawia się coś interesującego! Zespół POLSPEN przytacza wyniki potwierdzające korzystne działanie postu przerywanego, podobnie jak Skoczylas. Uwzględnia również badania, w których nie wykazano przewagi tej metody, oraz możliwe zagrożenia.

Skoczylas eksponuje korzyści i formułuje praktyczne zalecenia. Autorzy POLSPEN również szczegółowo opisują korzyści, jednak niespodziewanie w końcowych wnioskach kładą nacisk na ograniczenia dowodów i możliwe zagrożenia.

Jest jeszcze jedna zagadka. W opublikowanym w 2024 roku stanowisku POLSPEN znajdujemy aż 98 pozycji bibliograficznych. Nie ma wśród nich jednak badania Xie i współautorów z 2022 roku, na które powołuje się Skoczylas. Dlaczego? Czy zdecydował odmienny zakres analizowanych badań, czy inne kryteria ich doboru? Tego z publikacji się nie dowiadujemy.

Powstaje zatem pytanie do twórców publikacji naukowych: czy przedstawianie korzystnych wyników badań wraz z licznymi zastrzeżeniami pomaga pacjentom podejmować decyzje, czy niepotrzebnie osłabia znaczenie odkryć naukowych?

Będziemy poszukiwać odpowiedzi na to pytanie w kolejnych artykułach.

 

Publikacje źródłowe:

1. Dr Marek Skoczylas – „Post przerywany – wiadomo, kiedy będzie działał najskuteczniej”, 4.04.2023.
2. J. Dardzińska, S. Małgorzewicz, D. Włodarek, D. Szostak-Węgierek – „Stanowisko Sekcji Dietetyki Medycznej POLSPEN…”, 2024.
3. Xie i współautorzy – „Randomized controlled trial for time-restricted eating in healthy volunteers without obesity”, Nature Communications, 2022.

Artykuł porównuje dwie niezależne publikacje, a nie bezpośrednią polemikę ich autorów.